---
title: "شیر ترموستاتیک صنعتی"
url: https://tajhiz-sanat.com/%d8%b4%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d8%b1%d9%85%d9%88%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%aa%db%8c%da%a9/
date: 2019-01-14
modified: 2026-10-24
lang: fa
author: "کارشناس فنی تجهیز صنعت"
description: "شیر ترموستاتیک صنعتی یا ترموستاتیک ولو، برای تنظیم دمای یک فرآیند از طریق تغییر جریان سیال گرم کننده، خنک کننده یا مسیر بای پس استفاده می شود. در مدل های..."
categories:
  - "مقالات ابزار دقیق"
image: https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/2019/01/شیر-ترموستاتیک.jpg
word_count: 1890
---

# شیر ترموستاتیک صنعتی

شیر ترموستاتیک صنعتی یا ترموستاتیک ولو، برای تنظیم دمای یک فرآیند از طریق تغییر جریان سیال گرم کننده، خنک کننده یا مسیر بای پس استفاده می شود. در مدل های خودکار مکانیکی، عنصر حساس به دما مستقیماً نیروی لازم برای حرکت شیر را فراهم می کند و مجموعه برای عملکرد کنترلی به برق یا هوای فشرده نیاز ندارد.

این شیرها (Thermostatic Valve) در تجهیزاتی مانند مبدل حرارتی، مخزن گرم شونده، مدار روغن کاری و سیستم خنک کاری موتور یا کمپرسور کاربرد دارند. انتخاب آن ها به دمای هدف، نوع سیال، ظرفیت موردنیاز، اختلاف فشار و نحوه عملکرد مدار بستگی دارد.
![قیمت و خرید شیر ترموستاتیک | ترموستاتیک ولو](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/2019/01/قیمت-و-خرید-شیر-ترموستاتیک.jpg)

## شیر ترموستاتیک صنعتی چگونه کار می کند؟

در یک کنترل کننده دمای خودکار با حسگر جداگانه، مجموعه معمولاً از حسگر دما، لوله مویین یا کپیلاری، عملگر مکانیکی و بدنه شیر تشکیل می شود.

حسگر در محل اندازه گیری قرار می گیرد. تغییر دما، وضعیت ماده حساس داخل مجموعه را تغییر می دهد و نیروی حاصل از طریق مکانیزم عملگر به ساقه و پلاگ شیر منتقل می شود. با تغییر موقعیت پلاگ، جریان سیال و در نتیجه انتقال حرارت تنظیم می شود.

در سیستم های پرشده با مایع، انبساط و انقباض ماده حساس مبنای عملکرد است؛ طراحی های دیگری مانند سیستم های مبتنی بر فشار بخار نیز وجود دارند. بنابراین، نمی توان ماده داخل تمام حسگرها را «روغن» معرفی کرد. در بعضی شیرهای ترموستاتیک، عنصر حساس داخل بدنه قرار دارد و حسگر و کپیلاری خارجی وجود ندارد. برای مثال، شیرهای سه راهه AMOT Model H از اصل انبساط موم برای حرکت عنصر کنترل استفاده می کنند.
![نحوه عملکرد شیر ترموستاتیک](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/2019/01/ولوهای-ترموستاتیک-3.jpg)

## ساختار داخلی شیر ترموستاتیک

- بخش تنظیم کننده دما (Set Point)، فنر ارجاعی و مقیاس تنظیم
- بدنه شیر و پکینگ های آب بندی
- سنسور دما ترموستاتیکی آب بندی شده و بیلوز (bellows)

### ترتیب عملکرد

- تغییرات فشار در سنسور به عنوان نتیجه ای از یک تغییر دما در سنسور رخ می دهد.
- این فشار از طریق یک لوله کپیلاری و bellows به شیر منتقل می شود و به عنوان یک نیروی باز و بسته کننده عمل می کند.
- دسته ای در بخش تنظیم و فنر ، نیرویی را اعمال می کنند که در خلاف جهت bellows کار می کند.
- اگر دمای سنسور تغییر کند یا اگر تنظیمات تغییر داده شوند، نقطه تعادل جابه جا می شود و اسپیندل ولو یا بخش دوکی حرکت می کند تا تعادل دوباره برقرار شود یا ولو کاملا بسته یا باز شود.
- مقدار جریان هم تقریبا متناسب با تغییر دمای سنسور تغییر می کند.

## نصب شیر ترموستاتیک

Thermostatic Valve باید به صورت افقی در خطوط لوله نصب شود. همچنین بانت شیر (درپوش) به همراه المنت عمل کننده باید رو به پایین قرار گیرند. برای نصب سنسور دمایی باید دقت شود که تمامی طول آن در داخل سیال قرار گیرد تا انتقال دمایی به بهترین شکل ممکن انجام شود.

محل نصب حسگر **شیر ترموستاتیک** باید به نحوی باشد که گرم شدن بیش از حد و یا تاخیر زیاد در دریافت حرارت از سیال صورت نگیرد. مسیر نصب کپیلاری تیوب این دستگاه باید به گونه ای انتخاب شود که نوسانات دمای محیطی تاثیر بر آن نداشته باشد و نیز در مسیر رفت و آمد قرار نگیرد تا از آسیب فیزیکی در امان باشد.

![شیر ترموستاتیک صنعتی](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/Industrial-Thermostatic-Valve2.webp)

## آیا شیر با افزایش دما باز می شود یا بسته؟

جهت عملکرد به کاربرد و طراحی شیر بستگی دارد.

| **کاربرد** | **واکنش معمول به افزایش دمای حسگر** | **هدف** |
| ---------------- | ------------------------------------------------------------- | ---------- |
| گرمایش با شیر دو راهه | کاهش بازشدگی مسیر سیال گرم کننده | کاهش ورود گرما |
| سرمایش با شیر دو راهه | افزایش بازشدگی مسیر سیال خنک کننده | افزایش دفع گرما |
| کنترل با شیر سه راهه | تغییر سهم جریان بین مسیرها | تنظیم اختلاط یا عبور از خنک کننده و بای پس |

برای نمونه، در خانواده تنظیم کننده های SAMSON، مدل های Type 1 و Type 4 با افزایش دما بسته می شوند، درحالی که Type 4u برای کاربرد سرمایشی با افزایش دما باز می شود. این تفاوت نشان می دهد عبارت «تمام شیرهای ترموستاتیک نرمال باز هستند» دقیق نیست.

جهت عملکرد عادی شیر نیز نباید با وضعیت آن هنگام خرابی اشتباه گرفته شود. رفتار مجموعه در صورت آسیب حسگر یا کپیلاری باید از مستندات همان مدل مشخص شود.

 

## انواع شیر ترموستاتیک صنعتی

![نصب شیر ترموستاتیک](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/2019/01/ولوهای-ترموستاتیک-5-212x300.jpg)

**شیر ترموستاتیک دو راهه**

شیر دو راهه با تغییر جریان در یک مسیر، میزان گرمایش یا سرمایش را تنظیم می کند. نمونه کاربرد آن، کنترل بخار ورودی به مبدلی است که دمای آب خروجی آن اندازه گیری می شود. در انتخاب این شیر، سازگاری با سیال، ظرفیت عبور، اختلاف فشار مجاز و جهت عملکرد اهمیت دارند.

**شیر ترموستاتیک سه راهه**

شیر سه راهه برای تنظیم جریان بین سه اتصال استفاده می شود و می تواند برای اختلاط یا انحراف جریان طراحی شده باشد.

- **اختلاط یا**** Mixing:** ترکیب جریان های ورودی برای تنظیم دمای خروجی مشترک.
- **انحراف یا**** Diverting:** تقسیم جریان ورودی بین مسیرهایی مانند خنک کننده و بای پس.

در مدار خنک کاری روغن، چنین شیری می تواند سهم جریان عبوری از خنک کننده را تغییر دهد. قابلیت استفاده در هر دو آرایش و شناسایی پورت مشترک باید از نقشه سازنده بررسی شود. AMOT برای Model H هر دو کاربرد اختلاط و انحراف را معرفی کرده است.

**شیر با حسگر جداگانه و کپیلاری**

در این ساختار، محل حس کردن دما می تواند از محل نصب شیر فاصله داشته باشد؛ برای مثال، شیر در مسیر بخار نصب شود و حسگر دمای آب مخزن را اندازه بگیرد. طول کپیلاری، جنس حسگر، اتصال نصب و محدوده تنظیم باید با محل استفاده هماهنگ باشند.

**شیر با عنصر ترموستاتیک داخلی**

در این مدل، عنصر حساس معمولاً در معرض سیال داخل شیر قرار می گیرد. برخی مدل ها دمای عملکرد مشخصی دارند و تغییر آن به تعویض عنصر نیاز دارد؛ در نتیجه، قابلیت تنظیم دستی دما را نباید برای همه شیرها فرض کرد.

![شیر ترموستاتیک صنعتی](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/Industrial-Thermostatic-Valve-1.webp)

## تفاوت شیر ترموستاتیک صنعتی با تجهیزات مشابه

| **تجهیز** | **وظیفه و تفاوت اصلی** |
| -------------- | ------------------------------------- |
| شیر ترموستاتیک صنعتی | تنظیم جریان برای کنترل دمای فرآیند، متناسب با طراحی |
| شیر ترموستاتیک رادیاتور | تنظیم جریان آب رادیاتور بر اساس دمای محیط یا حسگر مربوط |
| شیر اختلاط ترموستاتیک | تنظیم دمای خروجی از طریق اختلاط جریان ها؛ شرایط استفاده به مدل وابسته است |
| ترموستات یا سوئیچ دما | تغییر وضعیت کنتاکت یا فرمان در دمای تعیین شده؛ خودِ آن الزاماً جریان سیال را تنظیم نمی کند |
| کنترل ولو برقی یا پنوماتیکی | تغییر جریان با فرمان کنترلی و عملگر دارای انرژی کمکی |

شیر ترموستاتیک خودکار می تواند برای کنترل محلی دما مناسب باشد. اگر فرآیند به تغییر نقطه تنظیم از اتاق کنترل، ثبت داده یا هماهنگی با حلقه های دیگر نیاز داشته باشد، باید امکان استفاده از کنترل ولو و کنترل کننده مناسب نیز بررسی شود.

## کاربردهای شیر ترموستاتیک صنعتی

کاربردهای رایج، با توجه به مدل و سازگاری مجموعه، شامل موارد زیر هستند:

- تنظیم دمای آب گرم خروجی از مبدل حرارتی؛
- کنترل گرمایش مخازن با بخار یا آب گرم؛
- تنظیم جریان آب خنک کننده؛
- کنترل دمای روغن روان کاری؛
- مدیریت مسیر بای پس خنک کننده در موتور و کمپرسور؛
- تنظیم دما در مدارهای بازیافت حرارت.

کاربرد یک شیر برای آب، به معنی مناسب بودن همان مدل برای بخار، روغن یا سیال خورنده نیست.

![شیر ترموستاتیک صنعتی](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/thermostatic-valve-1.webp)

## راهنمای انتخاب شیر ترموستاتیک صنعتی

**۱****. ****دمای هدف را از دمای مجاز تجهیز جدا کنید**

**محدوده تنظیم دما** مشخص می کند کنترل کننده در چه بازه ای قابل تنظیم است. **حداکثر دمای مجاز سیال** محدودیت تحمل تجهیز است. این دو مشخصه یکسان نیستند. همچنین، دمای قابل تحمل حسگر و شرایط محیطی عملگر و کپیلاری باید جداگانه بررسی شوند.

**۲****. ****ظرفیت شیر را بر اساس نیاز حرارتی تعیین کنید**

انتخاب سایز صرفاً برابر با قطر خط لوله، روش کافی برای انتخاب شیر نیست. دبی موردنیاز، افت فشار در دسترس و ضریب ظرفیت Kv یا Cv باید بررسی شوند. برای مثال، در سرویس بخار باید ظرفیت حرارتی مصرف کننده و فشارهای کاری مشخص باشند. انتخاب شیر بیش ازحد بزرگ می تواند کنترل پایدار دما را دشوار کند.

**۳****. ****فشار کاری و اختلاف فشار مجاز را بررسی کنید**

تحمل فشار بدنه با اختلاف فشاری که مکانیزم شیر می تواند در آن کنترل یا بسته شدن مناسب داشته باشد تفاوت دارد. هر دو باید با شرایط واقعی مدار مطابقت داشته باشند.

**۴****. ****متریال تمام بخش های مرتبط را مشخص کنید**

علاوه بر جنس بدنه، سازگاری نشیمنگاه، آب بندی، حسگر و غلاف احتمالی آن را بررسی کنید. خوردگی، رسوب و شرایط شست وشو می توانند بر انتخاب اثر بگذارند.

**۵****. ****نوع کنترل و محدودیت عملکرد را بشناسید**

کنترل کننده مکانیکی الزاماً دما را در تمام بارهای کاری دقیقاً برابر نقطه تنظیم نگه نمی دارد. رفتار تناسبی، پاسخ حرارتی و تغییر بار فرآیند باید در ارزیابی عملکرد لحاظ شوند. SAMSON نیز Type 1 را یک تنظیم کننده تناسبی بدون انرژی کمکی معرفی می کند.

 

**نمونه صنعتی: شیر ترموستاتیک یوشیتاکه**** OB-30**

مدل **Yoshitake OB-30** نمونه ای از تنظیم کننده دما برای کاربرد گرمایشی با بخار یا آب گرم است. طبق مشخصات سازنده، بدنه آن برنزی است و با اتصال رزوه ای عرضه می شود. این مدل چند گزینه متفاوت برای محدوده تنظیم دما دارد؛ بنابراین، ذکر نام OB-30 به تنهایی برای سفارش کافی نیست و محدوده تنظیم و سایر مشخصات باید تعیین شوند. برای بررسی این محصول، صفحه [شیر ترموستاتیک یوشیتاکه OB-30](https://tajhiz-sanat.com/product/%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%DB%8C%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%DB%8C-ob-30/) را ببینید.

 

## نکات نصب شیر ترموستاتیک صنعتی

دستور نصب باید از راهنمای همان مدل استخراج شود. الزام نصب افقی یا قرارگیری عملگر رو به پایین را نمی توان به همه شیرهای ترموستاتیک تعمیم داد. برای نمونه، AMOT Model H امکان نصب در جهت های مختلف را دارد؛ Yoshitake نیز برای حسگر OB-30 شرایط نصب مشخصی بیان کرده است.  در طراحی و نصب، موارد زیر را بررسی کنید:

- جهت جریان و شناسایی صحیح پورت ها؛
- محل حسگر برای دریافت دمای نماینده فرآیند؛
- عمق درگیری بخش حساس با سیال، طبق دستور سازنده؛
- حفاظت کپیلاری در برابر ضربه، کشش و خم شدن نامناسب؛
- فضای لازم برای تنظیم، بازرسی و سرویس؛
- نیاز به صافی و تجهیزات جانبی مطابق مدار و راهنمای سازنده.

اگر از غلاف محافظ یا [ترموول](https://tajhiz-sanat.com/%D8%AA%D8%B1%D9%85%D9%88%D9%88%D9%84/) استفاده می شود، سازگاری ابعادی، انتقال حرارت و اثر آن بر زمان پاسخ نیز باید بررسی شود.

 

## نگهداری و محدودیت های ایمنی

شیر ترموستاتیک ممکن است نیاز کمی به نگهداری داشته باشد، اما «بدون نیاز به نگهداری» توصیف عمومی دقیقی نیست. رسوب، آسیب نشیمنگاه، خرابی حسگر و صدمه کپیلاری می توانند عملکرد را مختل کنند.

همچنین، کنترل کننده عادی دما را نباید معادل محدودکننده ایمنی دما دانست. در کاربردی که افزایش بیش ازحد دما باید مستقل از حلقه کنترل متوقف شود، تجهیز حفاظتی متناسب با طراحی سیستم لازم است. SAMSON نیز تنظیم کننده دما، پایشگر ایمنی و محدودکننده ایمنی دما را به عنوان عملکردهای متمایز معرفی می کند.

میزان نشتی مجاز و قابلیت قطع جریان نیز باید از مشخصات مدل بررسی شود؛ آب بندی کامل ویژگی مشترک همه شیرهای ترموستاتیک نیست.

 

## قیمت و خرید شیر ترموستاتیک صنعتی

قیمت به نوع شیر، ظرفیت، متریال، اتصال، محدوده تنظیم، طول کپیلاری و تجهیزات همراه وابسته است. هنگام مقایسه پیشنهادها، مشخص کنید قیمت مربوط به بدنه شیر است یا مجموعه کامل شیر، ترموستات و حسگر. برای استعلام دقیق، اطلاعات زیر را ارسال کنید:

| **اطلاعات موردنیاز** | **توضیح** |
| ----------------------------------- | -------------- |
| کاربرد | گرمایش، سرمایش، اختلاط یا بای پس |
| سیال عبوری از شیر | بخار، آب، روغن یا سیال دیگر |
| دمای هدف | نقطه تنظیم و محدوده تغییرات قابل قبول |
| شرایط کاری | فشار و دمای سیال |
| ظرفیت | دبی موردنیاز یا بار حرارتی |
| اتصال | سایز و استاندارد اتصال |
| حسگر | محل نصب، جنس و طول کپیلاری موردنیاز |
| تجهیز قبلی | تصویر پلاک و کد مدل، در صورت جایگزینی |

برای بررسی گزینه ها به صفحه [محصولات شیر ترموستاتیک](https://tajhiz-sanat.com/product-category/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D9%86%DA%AF/%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A2%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9/) مراجعه کنید. برای استعلام قیمت روز، مشخصات فرآیند و مدل موردنظر را برای کارشناسان فروش تجهیز صنعت ارسال کنید.

 

## پرسش های متداول

![تصویر بارگذار](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/plugins/easy-accordion-free/public/assets/ea_loader.svg)
### آیا شیر ترموستاتیک صنعتی به برق نیاز دارد؟
مدل های خودکار مکانیکی برای عملکرد کنترلی به برق یا هوای فشرده نیاز ندارند. این ویژگی را نباید به هر شیر کنترل دمای برقی یا پنوماتیکی تعمیم داد.

### آیا شیر ترموستاتیک با افزایش دما بسته می شود؟
در کاربرد گرمایشی معمولاً جریان سیال گرم کننده کاهش می یابد. در کاربرد سرمایشی ممکن است شیر با افزایش دما باز شود. جهت عملکرد باید برای مدل انتخابی مشخص باشد.

### تفاوت شیر ترموستاتیک دو راهه و سه راهه چیست؟
شیر دو راهه جریان یک مسیر را تنظیم می کند. شیر سه راهه برای اختلاط یا تقسیم جریان بین مسیرها به کار می رود.

### آیا همه شیرهای ترموستاتیک کپیلاری دارند؟
خیر. بعضی مدل ها حسگر جداگانه و کپیلاری دارند و برخی از عنصر حساس داخلی استفاده می کنند.

### آیا می توان شیر آب گرم را برای بخار استفاده کرد؟
فقط در صورتی که سازنده همان مدل را برای بخار و شرایط کاری موردنظر مجاز اعلام کرده باشد.

### آیا شیر ترموستاتیک جایگزین قطع کن ایمنی دماست؟
خیر، مگر آنکه مجموعه مشخصاً برای عملکرد حفاظتی موردنیاز طراحی و تأیید شده باشد. کنترل عادی دما و حفاظت مستقل وظایف متفاوتی دارند.

 

https://tajhiz-sanat.com/product/%d8%b4%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d8%b1%d9%85%d9%88%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%aa%db%8c%da%a9-%db%8c%d9%88%d8%b4%db%8c-%d8%aa%d8%a7%da%a9%db%8c-ob-30/

https://tajhiz-sanat.com/product/%d8%b4%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d8%b1%d9%85%d9%88%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d8%aa%db%8c%da%a9-%d9%be%d8%a7%db%8c%d9%84%d9%88%d8%aa-%d8%af%d8%a7%d8%b1-%db%8c%d9%88%d8%b4%db%8c-%d8%aa%d8%a7%da%a9%db%8c/