---
title: "راهنمای نصب و عیب یابی فتوسل مشعل گازی"
url: https://tajhiz-sanat.com/%d9%81%d8%aa%d9%88%d8%b3%d9%84-%d9%85%d8%b4%d8%b9%d9%84-%da%af%d8%a7%d8%b2-%da%86%db%8c%d8%b3%d8%aa%d8%9f/
date: 2022-12-24
modified: 2026-08-19
lang: fa
author: "کارشناس فنی تجهیز صنعت"
description: "عملکرد مطمئن فتوسل یا چشم مشعل فقط به سالم بودن سنسور وابسته نیست. محل نصب، زاویه دید، کیفیت شعله، مسیر کابل، سازگاری با رله مشعل و حتی دیده شدن جرقه..."
categories:
  - "آموزش"
image: https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/2022/12/فتوسل-مشعل-گاز-.jpg
word_count: 1729
---

# راهنمای نصب و عیب یابی فتوسل مشعل گازی

عملکرد مطمئن فتوسل یا چشم مشعل فقط به سالم بودن سنسور وابسته نیست. محل نصب، زاویه دید، کیفیت شعله، مسیر کابل، سازگاری با رله مشعل و حتی دیده شدن جرقه می توانند باعث ایجاد سیگنال ضعیف یا خطای شعله کاذب شوند. به همین دلیل، تعویض فتوسل بدون بررسی کل زنجیره تشخیص شعله همیشه مشکل را برطرف نمی کند.

در این راهنما روی **نصب، راه اندازی، تست سیگنال و عیب یابی فتوسل مشعل گازی** تمرکز می کنیم. برای آشنایی با تعریف، فناوری های تشخیص و معیارهای انتخاب، ابتدا مقاله [فتوسل مشعل چیست و چه انواعی دارد؟](https://tajhiz-sanat.com/فوتوسل/) را مطالعه کنید.

**هشدار ایمنی****:** فتوسل بخشی از مدار ایمنی احتراق است. بازکردن، جابه جایی سیم ها، شبیه سازی قطع شعله و اندازه گیری روی مشعل روشن باید فقط توسط تکنسین دارای صلاحیت و مطابق مدارک سازنده انجام شود. سنسور یا رله مشعل را برای ادامه کار بای پس نکنید.

![فتوسل مشعل-گاز چیست؟](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/2023/12/فتوسل-مشعل-گاز-چیست؟.jpg)

## پیش از نصب چشم مشعل چه اطلاعاتی لازم است؟

پیش از بازکردن سنسور قبلی، اطلاعات زیر را ثبت کنید:

- کد کامل فتوسل یا آشکارساز شعله و تمام پسوندهای مدل
- مدل دقیق رله یا Burner Controller
- نوع سوخت و نوع مشعل
- روش تشخیص شعله: UV، IR، فتورزیستیو یا یونیزاسیون
- رنگ و تعداد سیم ها، نوع سوکت، فلنج و جهت نصب
- محدوده دمای محل نصب و وضعیت تهویه بدنه مشعل
- خطا یا کد Lockout ثبت شده روی کنترلر

ظاهر یکسان یا جاخوردن سوکت، دلیل سازگاری دو سنسور نیست. کنترلر باید برای فناوری و سیگنال همان مدل طراحی شده باشد. برای مثال، آشکارساز UV، فتوسل مقاومتی و میله یونیزاسیون ورودی و روش اندازه گیری یکسانی ندارند.

اگر قطعه به عنوان جایگزین خریداری می شود، علاوه بر مدل سنسور، حالت کارکرد مجاز نیز کنترل شود. برخی آشکارسازها فقط برای کار متناوب مناسب اند و استفاده از آن ها در پایش پیوسته بدون تأیید سازنده مجاز نیست.

## محل صحیح نصب فتوسل مشعل گازی

هدف از تنظیم محل نصب این است که سنسور، ناحیه پایدار و پرتابش شعله اصلی را ببیند و در عین حال نسبت به جرقه، شعله مشعل مجاور یا منابع نوری مزاحم تحریک نشود.

![محل نصب فتوسل مشعل گازی روی بدنه مشعل](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/88.webp)

### اصول تعیین زاویه دید

- مسیر دید سنسور باید بدون مانع و رو به بخش پایدار شعله باشد.
- نوک الکترود جرقه نباید داخل میدان دید آشکارساز UV قرار گیرد؛ تشخیص جرقه پیش از تشکیل شعله می تواند به خطای نور کاذب منجر شود.
- سنسور نباید مستقیماً دیواره بسیار داغ محفظه، آجر نسوز گداخته یا شعله مشعل مجاور را ببیند.
- محل نصب باید لرزش کم و اتصال مکانیکی محکم داشته باشد.
- دمای بدنه سنسور باید در محدوده درج شده در دیتاشیت باقی بماند.
- پنجره دید در مسیر تجمع دوده، بخار روغن یا گردوغبار شدید قرار نگیرد.

![میدان دید صحیح و غلط، تنظیم زاویه دید چشم مشعل و جلوگیری از مشاهده جرقه](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/89.webp)

بیشترین شدت نور الزاماً بهترین موقعیت نیست. سیگنال باید در تمام محدوده کاری مشعل—از کم بار تا پربار—پایدار بماند و هنگام خاموشی شعله سریعاً از محدوده معتبر خارج شود.

### کنترل نورهای مزاحم

در آشکارسازهای UV، جرقه اشتعال، عملیات جوشکاری، بعضی لامپ های ویژه و تابش های پرانرژی ممکن است سیگنال غیرواقعی تولید کنند. بنابراین پس از تنظیم زاویه، وضعیت «شعله قبل از فرمان سوخت» نیز باید بررسی شود. اگر کنترلر پیش از تشکیل شعله سیگنال دریافت کند، صرفاً افزایش فاصله سنسور کافی نیست؛ میدان دید، منبع مزاحم و منطق کنترل باید بررسی شوند.

![انواع فتوسل مشعل گاز](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/2022/12/فتوسل-مشعل-گازی-چیست-؟3.jpg)

## اصول سیم کشی فتوسل و سنسور شعله

پیش از هر تغییر، برق سیستم از تمام قطب ها قطع، در برابر وصل ناخواسته ایمن و بی برقی با ابزار مناسب تأیید شود.

- کابل سنسور از کابل جرقه ولتاژ بالا و کابل های قدرت جدا عبور داده شود.
- طول کابل از مقدار مجاز کنترلر بیشتر نشود؛ ظرفیت خازنی کابل می تواند دامنه سیگنال شعله را کاهش دهد.
- اگر سازنده کابل شیلددار یا لوله محافظ خواسته است، نوع اتصال شیلد و ارت دقیقاً مطابق نقشه اجرا شود.
- کابل روی بدنه داغ، لبه تیز یا مسیر دارای روغن و رطوبت رها نشود.
- ترمینال ها از نظر شل شدگی، اکسیدشدگی و اتصال رشته های افشان بازدید شوند.
- رنگ سیم به تنهایی مبنای اتصال نباشد؛ شماره ترمینال و نقشه مدل دقیق ملاک است.
- ارت مشعل باید مستقل و مطابق استاندارد اجرا شود؛ اتصال زمین دیگ به تنهایی همیشه کافی نیست.

در سیستم های مبتنی بر میله یونیزاسیون، جای فاز و نول، کیفیت ارت، عایق سرامیکی و فاصله الکترود از جرقه بر سیگنال اثر دارند. این موارد را نباید با روش سیم کشی یک آشکارساز UV یکسان در نظر گرفت.

## چک لیست راه اندازی و تست ایمنی

پس از نصب و پیش از تحویل مشعل، آزمون فقط به مشاهده روشن شدن شعله محدود نشود. پاسخ کل مدار ایمنی بررسی شود.

### ۱. بازدید بدون برق

- محکم بودن سنسور و صحیح بودن زاویه دید
- سلامت شیشه، لنز یا سطح حساس
- نبود شکستگی، آثار ضربه، سوختگی یا تغییر شکل بدنه
- جدابودن کابل سنسور از کابل جرقه
- تطابق سیم ها و ترمینال ها با نقشه

### ۲. بررسی نبود سیگنال شعله پیش از استارت

در مرحله پیش تهویه و پیش از بازشدن شیر سوخت، کنترلر نباید وجود شعله را گزارش کند. مشاهده سیگنال در این مرحله می تواند ناشی از جرقه قابل رؤیت، نور خارجی، اتصال اشتباه، جریان نشتی یا خرابی سنسور باشد.

### ۳. بررسی تشکیل شعله در زمان ایمنی

پس از فرمان جرقه و بازشدن شیر سوخت، سیگنال باید در زمان ایمنی تعریف شده کنترلر تشکیل شود. مقدار زمان و حداقل سیگنال از دیتاشیت رله مشعل استخراج می شود و عدد ثابتی برای همه مشعل ها نیست.

### ۴. شبیه سازی از دست رفتن شعله

مطابق دستورالعمل کنترلر، از بین رفتن کنترل شده شعله شبیه سازی می شود. پاسخ مورد انتظار می تواند قطع فوری سوخت، Restart محدود یا Lockout باشد. نوع پاسخ تابع مدل و پارامترهای کنترلر است.

### ۵. کنترل در کمترین و بیشترین بار

سیگنال شعله در تمام محدوده مدولاسیون بررسی شود. سنسوری که فقط در بار کامل سیگنال مناسب دارد، ممکن است در کم بار باعث خاموشی های متناوب شود.

برای درک توالی های TSA، Restart و Lockout می توانید مقاله [رله مشعل و نحوه عملکرد آن](https://tajhiz-sanat.com/رله-مشعل/) را نیز مطالعه کنید.

## روش صحیح تست سیگنال فتوسل مشعل

تست صحیح با فناوری سنسور و ورودی کنترلر تعیین می شود؛ یک روش عمومی برای تمام چشم های مشعل وجود ندارد.

| نوع پایش شعله | کمیت قابل بررسی | نکته مهم |
| ------------------------ | ---------------------------- | --------------- |
| آشکارساز UV | جریان یا ولتاژ سیگنال طبق مدار اندازه‌گیری سازنده | استفاده از رنج اهم مولتی‌متر، آزمون عمومی QRA و سنسورهای UV نیست |
| فتوسل فتورزیستیو | جریان آشکارساز در مدار کنترل؛ در بعضی مدل‌ها مقاومتِ سنسورِ جداشده | آزمون مقاومت فقط در صورت مجازبودن در دیتاشیت انجام شود |
| میله یونیزاسیون | جریان DC در محدوده میکروآمپر با اتصال سری تعریف‌شده | پلاریته، ارت و مقاومت داخلی ابزار مهم است |
| آشکارساز دارای خروجی تقویت‌شده | ولتاژ، جریان یا داده تشخیصی کنترلر | حدود هشدار و سلامت از مستندات مدل خوانده شود |

## چرا تست با اهم متر همیشه معتبر نیست؟

آشکارساز UV مانند یک LDR ساده رفتار نمی کند. سلول UV و مدار کنترل در شرایط کاری مشخص سیگنال تولید می کنند و نتیجه اهم سنجی نمی تواند سلامت عملکرد ایمنی را تأیید کند. حتی در فتوسل مقاومتی نیز مشاهده تغییر مقاومت فقط نشان می دهد عنصر حساس به نور واکنش دارد؛ این آزمون ثابت نمی کند که سیگنال در شرایط واقعی، زمان ایمنی و ورودی رله کافی است.

## مقدار استاندارد سیگنال چقدر است؟

حداقل و حداکثر مجاز به ترکیب سنسور، تقویت کننده و کنترلر بستگی دارد. از ذکر یک عدد عمومی برای همه مدل ها خودداری کنید. مقدار اندازه گیری شده باید با جدول همان رله مشعل مقایسه شود. همچنین سیگنال پایدار با حاشیه مناسب از حداقل مجاز، از سیگنالی که دائماً نزدیک آستانه نوسان می کند قابل اعتمادتر است.

 

## جدول عیب یابی فتوسل مشعل گازی

| نشانه | علت‌های محتمل | روش بررسی | اقدام اصلاحی |
| ---------- | -------------------------- | ----------------- | ----------------------- |
| شعله تشکیل می‌شود اما کنترلر Lockout می‌کند | زاویه دید نامناسب، لنز کثیف، سیگنال ضعیف، سنسور ناسازگار یا قطعی کابل | مشاهده وضعیت شعله و اندازه‌گیری سیگنال طبق دیتاشیت | تنظیم زاویه، تمیزکاری، اصلاح کابل یا نصب مدل سازگار |
| کنترلر پیش از بازشدن شیر سوخت خطای شعله می‌دهد | دیده‌شدن جرقه، نور UV خارجی، سیم‌کشی اشتباه یا نشتی سیگنال | استارت کنترل‌شده و بررسی مرحله پیش‌تهویه | حذف منبع نور کاذب و اصلاح میدان دید یا سیم‌کشی |
| مشعل در کم‌بار خاموش می‌شود | تغییر شکل شعله و خروج آن از میدان دید، افت سیگنال یا احتراق ناپایدار | مقایسه سیگنال در کم‌بار و پربار | تنظیم موقعیت سنسور و بررسی تنظیم احتراق |
| خطاها تصادفی و متناوب‌اند | لرزش، ترمینال شل، نویز جرقه، دمای زیاد یا کابل آسیب‌دیده | بازدید مکانیکی، تست کابل و ثبت سیگنال هنگام خطا | تثبیت سنسور، جداسازی کابل و تعویض بخش معیوب |
| پس از تمیزکاری مدتی درست کار می‌کند | دوده‌گرفتن مداوم پنجره ناشی از احتراق نامناسب یا محل نصب غلط | بررسی رنگ شعله، دود و مسیر آلودگی | تنظیم هوا و سوخت و اصلاح محل سنسور |
| فتوسل تعویض شده اما خطا باقی است | خرابی رله، اشکال شیر سوخت، جرقه، فشار گاز، ارت یا کیفیت شعله | عیب‌یابی کل توالی مشعل | رفع علت فرآیندی یا الکتریکی؛ پرهیز از تعویض مکرر سنسور |
| سنسور فقط بیرون از محفظه واکنش نشان می‌دهد | نوع آزمون اشتباه، شدت ناکافی در محل یا آلودگی مسیر دید | مقایسه با روش تست سازنده | اصلاح میدان دید و استفاده از ابزار تست صحیح |
| بدنه یا لنز ترک دارد | ضربه، شوک حرارتی یا نصب تحت تنش | بازدید چشمی | خارج‌کردن از سرویس و تعویض سنسور |

### ترتیب منطقی عیب یابی

برای جلوگیری از تعویض بی دلیل قطعات، این ترتیب رعایت شود:

- کد خطا و مرحله وقوع Lockout ثبت شود.
- تشکیل واقعی و پایداری شعله بررسی شود.
- سطح و میدان دید سنسور کنترل شود.
- سیم کشی، ارت و فاصله از کابل جرقه بازدید شود.
- سیگنال با ابزار و مدار درست اندازه گیری شود.
- سازگاری سنسور و کنترلر تأیید شود.
- در نهایت سنسور، رله یا بخش معیوب تعویض شود.

## علت تشخیص شعله کاذب چیست؟

تشخیص شعله کاذب یعنی کنترلر بدون وجود شعله اصلی، سیگنالی شبیه حضور شعله دریافت کند. این وضعیت یک خطای ایمنی مهم است و نباید با Resetهای متوالی نادیده گرفته شود.

مهم ترین علت ها عبارت اند از:

- قرارگرفتن جرقه اشتعال در میدان دید سنسور UV
- نور مشعل مجاور یا بازتاب شعله از سطوح داخلی
- عملیات جوشکاری یا منابع UV در نزدیکی سنسور
- اتصال اشتباه، خرابی عایق یا جریان نشتی در مدار
- سنسور نامناسب برای فناوری و کنترلر موجود
- خرابی سلول یا تقویت کننده سیگنال

در عیب یابی False flame ابتدا مشخص شود سیگنال در کدام مرحله توالی ظاهر می شود. اگر فقط هنگام جرقه دیده می شود، میدان دید و موقعیت الکترود جرقه اهمیت زیادی دارد. اگر بدون جرقه نیز سیگنال وجود دارد، سیم کشی، منبع نور خارجی و سلامت تجهیزات بررسی شوند.

## سرویس و تمیز کردن چشم مشعل

تناوب سرویس به میزان گردوغبار، دوده، دمای محیط و ساعات کار بستگی دارد؛ برای همه مشعل ها نمی توان یک فاصله زمانی ثابت تعیین کرد.

در هر سرویس:

- پس از قطع کامل برق، سطح دید با پارچه نرم، تمیز و بدون پرز پاک شود.
- از اسپری تمیزکننده مشعل، تینر یا حلال ناشناخته روی لنز و بدنه استفاده نشود، مگر سازنده صراحتاً مجاز دانسته باشد.
- نشتی روغن، دوده و علت آلودگی مکرر برطرف شود.
- کابل از نظر سخت شدن عایق، سوختگی، بریدگی و تماس با بدنه داغ بررسی شود.
- فلنج، گیره و سوکت از نظر لق شدگی و لرزش کنترل شوند.
- پس از بستن سنسور، تست های ایمنی راه اندازی دوباره اجرا شوند.

تمیزبودن سنسور جایگزین تنظیم صحیح احتراق نیست. اگر شیشه چشم مشعل به سرعت دوباره دوده می گیرد، نسبت هوا و سوخت، فشار سوخت، نازل و وضعیت محفظه احتراق باید بررسی شوند.

 

## چه زمانی فتوسل باید تعویض شود؟

تعویض سنسور زمانی منطقی است که یکی از شرایط زیر وجود داشته باشد:

- شکستگی، ترک یا تغییر شکل بدنه و سطح دید
- واردشدن ضربه یا سقوط، در مدل هایی که سازنده ادامه استفاده را ممنوع کرده است
- سیگنال خارج از محدوده با وجود شعله پایدار، میدان دید صحیح و سیم کشی سالم
- خطای تکرارشونده داخلی یا ناپایداری قابل انتساب به سنسور
- پایان عمر اعلام شده سلول یا دوره تعویض پیشگیرانه سازنده
- ناسازگاری مدل نصب شده با رله یا حالت کارکرد مشعل

عمر ثابت «سه سال»، «پنج سال» یا «ده سال» برای همه فتوسل ها معتبر نیست. عمر به فناوری، مدل، دما، سیکل کار و شرایط محیطی بستگی دارد. معیار تعویض باید دیتاشیت و نتایج تست عملکرد باشد.

## پرسش های متداول نصب و عیب یابی

![تصویر بارگذار](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/plugins/easy-accordion-free/public/assets/ea_loader.svg)
### فتوسل مشعل گازی باید کجا نصب شود؟
در محلی که ناحیه پایدار شعله اصلی را با دید مستقیم ببیند، اما جرقه، شعله مجاور و منابع نوری مزاحم در میدان دید آن نباشند. محدوده دما و اتصال مکانیکی نیز باید مطابق دیتاشیت باشد.

### آیا می توان برای تست، فتوسل را جلوی نور لامپ گرفت؟
این روش فقط واکنش بعضی حسگرهای نوری را نشان می دهد و آزمون ایمنی سیستم نیست. بسیاری از آشکارسازهای UV به نور معمول اتاق پاسخ نمی دهند. سلامت نهایی باید در مدار کنترل و با روش سازنده تأیید شود.

### آیا می توان فتوسل را با برق ۲۲۰ ولت مستقیم آزمایش کرد؟
خیر، مگر آنکه مدار آزمون رسمی همان مدل چنین تغذیه ای را تعریف کرده باشد. اتصال مستقیم ولتاژ می تواند به سنسور آسیب بزند و خطر برق گرفتگی ایجاد کند.

### آیا برای تست می توان مدار چشم مشعل را اتصال کوتاه یا بای پس کرد؟
خیر. بای پس کردن مدار تشخیص شعله می تواند مانع قطع سوخت در نبود شعله شود. تست باید با روش کنترل شده و مطابق دستورالعمل رله انجام شود.

### چرا مشعل بعد از چند ثانیه خاموش می شود؟
ممکن است کنترلر در زمان ایمنی سیگنال کافی دریافت نکند. زاویه دید، تمیزی سنسور، کیفیت شعله، کابل، ارت، مدل کنترلر و حداقل سیگنال باید بررسی شوند.

### آیا هر خطای شعله به معنی خرابی فتوسل است؟
خیر. نبود گاز، ضعف جرقه، تنظیم نامناسب هوا و سوخت، خرابی شیر، اشکال رله، سیم کشی و ارت می توانند همان علامت را ایجاد کنند.

### برای خرید سنسور جایگزین چه اطلاعاتی لازم است؟
کد کامل فتوسل، مدل رله مشعل، نوع سوخت، برند مشعل، نوع سوکت و عکس پلاک قطعه لازم است. برای مشاهده محصولات می توانید به صفحه [فتوسل و چشم مشعل](https://tajhiz-sanat.com/%d9%81%d9%88%d8%aa%d9%88%d8%b3%d9%84/) مراجعه کنید.

 

## جمع بندی

بیشتر خطاهای مرتبط با فتوسل مشعل گازی فقط با تعویض سنسور حل نمی شوند. میدان دید اشتباه، دیده شدن جرقه، آلودگی لنز، افت کیفیت شعله، کابل کشی کنار ترانس جرقه و ناسازگاری با کنترلر از علت های مهم Lockout هستند. عیب یابی باید از ثبت مرحله خطا آغاز شود و سپس وضعیت شعله، نصب، سیم کشی و مقدار سیگنال به ترتیب بررسی شوند.

برای انتخاب قطعه جایگزین، کد فتوسل و مدل کامل رله مشعل را در اختیار کارشناسان تجهیز صنعت قرار دهید تا سازگاری فنی پیش از سفارش کنترل شود.