---
title: "راهنمای شیر برقی ضد انفجار ASCO و تاییدیه‌ ها"
url: https://tajhiz-sanat.com/asco-explosion-proof-solenoid-valve-guide/
date: 2026-10-10
modified: 2026-10-10
lang: fa
author: "عاطفه قدسی"
description: "شیر برقی ضد انفجار آسکو (ASCO) قطعه‌ ای است که جریان گاز، بخار یا مایع را در محیط‌ های دارای خطر انفجار کنترل می‌ کند و با محفظه یا ساز..."
categories:
  - "شیر آلات"
image: https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/ASCO-Explosion-Proof-Solenoid-Valve-Certifications.webp
word_count: 1864
---

# راهنمای شیر برقی ضد انفجار ASCO و تاییدیه‌ ها

شیر برقی ضد انفجار آسکو (ASCO) قطعه‌ ای است که جریان گاز، بخار یا مایع را در محیط‌ های دارای خطر انفجار کنترل می‌ کند و با محفظه یا ساز و کار ویژه‌ ای طراحی می‌ شود تا جرقه یا گرمای داخلی آن به فضای اطراف منتقل نشود. این نوع شیرها معمولا با تاییدیه‌ هایی مانند ATEX یا IECEx عرضه می‌ شوند تا استفاده از آن‌ ها در مناطق خطرناک صنعتی مجاز باشد.

## شیر برقی ضد انفجار چیست و چرا لازم است؟

در بسیاری از واحدهای صنعتی مانند پالایشگاه‌ ها، پتروشیمی‌ ها، صنایع نفت و گاز و برخی کارخانه‌ های شیمیایی، ممکن است گاز، بخار یا گردوغبار قابل‌ اشتعال در اطراف تجهیزات وجود داشته باشد. در چنین محیطی، حتی یک جرقه کوچک ناشی از تجهیزات الکتریکی می‌ تواند در صورت وجود غلظت مناسب ماده قابل‌ اشتعال، باعث آتش‌ سوزی یا انفجار شود. به همین دلیل، نمی‌ توان از هر شیر برقی معمولی در این فضاها استفاده کرد و تجهیز باید متناسب با طبقه‌ بندی منطقه خطرناک و نوع ماده قابل‌ اشتعال انتخاب شود.

شیر برقی ضد انفجار به‌ گونه‌ای طراحی و تایید می‌ شود که منبع احتمالی اشتعال درون تجهیز نتواند در شرایط مشخص، باعث شعله‌ ور شدن محیط خطرناک اطراف شود. نوع حفاظت، گروه گاز، کلاس دمایی، سطح حفاظت و گواهی تجهیز از جمله مواردی هستند که هنگام انتخاب باید بررسی شوند.

### تفاوت شیر برقی معمولی و ضد انفجار

شیر برقی معمولی برای استفاده در محیط‌ های عادی طراحی می‌ شود و ساختار کویل، محفظه و اتصالات الکتریکی آن لزوما برای جلوگیری از انتقال جرقه یا تحمل شرایط یک محیط انفجاری در نظر گرفته نشده است. در مقابل، شیر برقی ضد انفجار از یک روش حفاظتی مشخص برای محدود کردن خطر اشتعال استفاده می‌ کند.

برای مثال، در برخی طراحی‌ ها محفظه الکتریکی به‌ گونه‌ای ساخته می‌ شود که جرقه یا شعله احتمالی داخل آن محبوس بماند و به محیط بیرون منتقل نشود. در برخی روش‌ های دیگر نیز با محدود کردن انرژی الکتریکی، احتمال ایجاد جرقه خطرناک کاهش پیدا می‌ کند. بنابراین «ضد انفجار» بودن یک شیر به معنی مقاوم بودن ساده در برابر انفجار نیست، بلکه به نوع حفاظت تعریف‌ شده در استاندارد و گواهی تجهیز مربوط می‌ شود.

### مفهوم منطقه خطرناک

برای انتخاب صحیح تجهیزات الکتریکی، محیط کارخانه بر اساس احتمال حضور مواد قابل‌ اشتعال طبقه‌ بندی می‌ شود. در سیستم Zone، برای گازها و بخارات قابل‌ اشتعال از Zone 0، Zone 1 و Zone 2 استفاده می‌ شود. Zone 0 محیطی است که در آن مخلوط قابل‌ اشتعال به‌ طور مداوم، برای مدت طولانی یا به‌ طور مکرر وجود دارد؛ در Zone 1 احتمال حضور آن در شرایط عادی کار وجود دارد و در Zone 2 حضور آن معمولا کوتاه‌ مدت و ناشی از شرایط غیر عادی است.

بنابراین نمی‌ توان صرفا با دیدن عبارت «ضد انفجار» روی مشخصات یک شیر، مناسب بودن آن را برای هر محیطی قطعی دانست. منطقه نصب، نوع ماده خطرناک، الزامات پروژه و مشخصات گواهی تجهیز باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.

![انواع روش‌های محافظت ضد انفجار شیر برقی آسکو و تأییدیه‌های ایمنی](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/asco-explosion-protection-methods-certifications.webp)

## انواع روش‌ های محافظت ضد انفجار در ASCO

آسکو برای پوشش دادن نیازهای مختلف صنعتی، چند روش محافظت متفاوت را در محصولات خود به کار می‌ برد و هر روش برای شرایط خاصی مناسب‌ تر است.

### Ex d؛ محفظه ضد اشتعال

در روش Ex d که به آن Flameproof Enclosure هم گفته می‌ شود، کویل شیر داخل محفظه‌ ای فلزی محکم قرار می‌ گیرد. اگر داخل این محفظه جرقه‌ ای هم رخ بدهد، گازهای حاصل از احتراق قبل از رسیدن به محیط بیرون خنک و بی‌ خطر می‌ شوند. سری‌ های ۵۵۱، ۵۵۲ و ۵۵۳ آسکو نمونه‌ های شناخته‌ شده‌ ای هستند که از این روش استفاده می‌ کنند و در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی کاربرد گسترده‌ ای دارند.

### Ex ia؛ ایمنی ذاتی

روش Ex ia برای مدارهای کم‌ توان طراحی شده و اصل کار آن این است که انرژی الکتریکی موجود در مدار حتی در حالت خطا یا اتصالی هم به اندازه‌ ای نیست که بتواند گاز اطراف را مشتعل کند. این روش معمولا در سیستم‌ های کنترل و ابزاردقیق با سیگنال‌ های ضعیف به کار می‌ رود و برای مناطقی با بالاترین سطح خطر، یعنی Zone 0، گزینه مناسبی محسوب می‌ شود.

### Ex tb و Ex tD؛ محافظت در برابر گرد و غبار

در برخی صنایع مانند صنایع غذایی، دارویی یا مواد شیمیایی خشک، خطر اصلی از جنس گرد و غبار قابل‌ اشتعال است نه گاز. شیرهایی با علامت Ex tb یا Ex tD به‌ گونه‌ ای ساخته می‌ شوند که گرد و غبار وارد محفظه داخلی نشود و سطح بیرونی آن‌ ها هم داغ نشود تا ذرات معلق در هوا مشتعل نگردند.

## تاییدیه‌ ها و استانداردها

انتخاب شیر ضد انفجار بدون بررسی تاییدیه‌ های آن عملا بی‌ معنی است، چون همین مدارک هستند که مشخص می‌ کنند شیر در کدام منطقه و طبق کدام استاندارد آزمایش شده است.

### دایرکتیو ATEX

ATEX نام دایرکتیوی اروپایی با شماره ۲۰۱۴/۳۴/EU است که الزامات تجهیزات مورد استفاده در مناطق خطرناک را مشخص می‌ کند. تولید کننده‌ ای مثل [آسکو](https://tajhiz-sanat.com/%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF/asco/) محصولات خود را طبق این دایرکتیو آزمایش و گواهی می‌ کند تا در پروژه‌ های اروپایی و بسیاری از پروژه‌ های بین‌ المللی قابل قبول باشد.

### IECEx به‌ عنوان معادل جهانی

IECEx یک سیستم گواهی بین‌ المللی است که مشابه ATEX عمل می‌ کند اما محدود به اروپا نیست و در کشورهای بیشتری پذیرفته می‌ شود. بسیاری از کارفرمایان خارج از اروپا، مانند پروژه‌ های خاورمیانه، گواهی IECEx را هم به‌ عنوان مدرک معتبر قبول می‌ کنند و گاهی حتی آن را ترجیح می‌ دهند.

### استانداردهای پایه و کلاس دمایی

پشت هر گواهی ATEX یا IECEx، استانداردهای فنی مشخصی قرار دارند؛ از جمله IEC 60079-0 که الزامات عمومی تجهیزات مناطق خطرناک را تعریف می‌ کند و EN 60079-1 که به‌ طور خاص به محفظه‌ های ضد اشتعال Ex d می‌ پردازد. در کنار این استانداردها، هر شیر یک کلاس دمایی هم دارد که از T1 تا T6 نام‌ گذاری می‌ شود و بالاترین دمای سطحی مجاز آن را نشان می‌ دهد؛ کلاس T6 یعنی دمای سطح شیر در بدترین شرایط از ۸۵ درجه سانتیگراد بالاتر نمی‌ رود. همچنین محدوده دمای محیط مجاز برای بسیاری از مدل‌ های ضد انفجار آسکو معمولا بین منفی ۴۰ تا مثبت ۶۰ درجه سانتیگراد اعلام می‌ شود.

### چطور یک کد گواهی را بخوانیم

روی بدنه یا مدارک فنی شیرهای ضد انفجار، معمولا کدی مثل LCIE 00 ATEX 6008 X درج می‌ شود. بخش اول این کد نام آزمایشگاه صادر کننده گواهی است، بخش عددی سال و شماره پرونده را نشان می‌ دهد و حرف X در انتها معمولا به این معناست که شرایط خاصی برای نصب یا استفاده از آن تجهیز وجود دارد و باید حتما مستندات فنی کامل بررسی شود. برای اطمینان از جزئیات دقیق هر مدل، بهتر است به مستندات رسمی سازنده مراجعه کنید.

## جدول انتخاب سریع بر اساس شرایط محیط

جدول زیر می‌ تواند نقطه شروع خوبی برای تطبیق نوع منطقه با روش محافظت مناسب باشد، هرچند تصمیم نهایی همیشه باید با بررسی گزارش طبقه‌ بندی مناطق خطرناک همان سایت گرفته شود.

| **نوع منطقه خطرناک** | **نوع ماده قابل‌ اشتعال** | **روش محافظت مناسب** | **نکته کاربردی** |
| ---------------------------------- | -------------------------------------------- | ---------------------------------- | --------------------------- |
| Zone 0 / Zone 20 | گاز یا گرد و غبار با حضور دائمی | Ex ia | مدار کم‌ توان الزامی است |
| Zone 1 | گاز با احتمال حضور دوره‌ای | Ex d | رایج‌ ترین انتخاب در نفت و گاز |
| Zone 2 | گاز با احتمال حضور نادر | Ex d یا Ex n | بسته به سیاست ایمنی کارفرما تعیین می‌ شود |
| Zone 21 / Zone 22 | گرد و غبار قابل‌ اشتعال | Ex tb | آب‌ بندی محفظه اهمیت زیادی دارد |

## نکات انتخاب شیر برقی ضد انفجار مناسب

پیش از سفارش هر مدل [شیر برقی آسکو](https://tajhiz-sanat.com/product-tag/asco-solenoid-valve/) ، بهتر است این نکات را کنار مشخصات فرآیند خود بگذارید:

- ولتاژ و توان کویل باید با سیستم برق موجود در سایت هم‌خوانی داشته باشد
- نوع سیال، چه گاز باشد چه بخار یا مایع، روی جنس بدنه و آب‌بندی شیر تاثیر می‌گذارد
- دمای واقعی محیط نصب را با محدوده دمایی اعلام‌شده روی گواهی شیر مقایسه کنید
- نوع گلند کابل باید با استاندارد Ex d یا Ex ia انتخابی هماهنگ باشد
- درجه حفاظت IP67 یا IP68 برای محیط‌های مرطوب یا بیرونی معمولاً ضروری است
- منطقه خطرناک اعلام‌شده در گزارش ایمنی سایت باید دقیقاً با منطقه‌ای که روی گواهی محصول قید شده مطابقت داشته باشد

![بررسی خطاهای رایج در انتخاب و نصب شیر برقی ضد انفجار](https://tajhiz-sanat.com/wp-content/uploads/Explosion-Proof-Solenoid-Valve-Installation-Mistakes.webp)

## خطاهای رایج در انتخاب یا نصب

انتخاب و نصب شیر برقی در محیط‌ های مستعد انفجار فقط به مشخصات عملکردی شیر محدود نمی‌ شود و الزامات ایمنی، گواهی‌ ها و شرایط محل نصب نیز باید بررسی شوند. مهم‌ ترین خطاهای این مرحله عبارتند از:

### ۱. نادیده گرفتن کلاس دمایی مناسب

یکی از خطاهای مهم، انتخاب شیر بدون بررسی تطابق کلاس دمایی تجهیزات با گاز یا بخار قابل اشتعال موجود در محیط است. هر ماده قابل اشتعال ویژگی‌های حرارتی متفاوتی دارد و تجهیزات باید بر اساس حداکثر دمای سطح مجاز انتخاب شوند. انتخاب کلاس نامناسب می‌تواند سطح حفاظت موردنیاز را تأمین نکند.

### ۲. انتخاب گواهی نامتناسب با الزامات پروژه

داشتن گواهی ATEX یا IECEx به‌ تنهایی به این معنا نیست که شیر برای هر پروژه‌ ای قابل استفاده است. الزامات کشور، کارفرما و مشخصات پروژه باید بررسی شود تا گواهی مورد نیاز به‌ درستی تعیین شود. در برخی پروژه‌ ها ممکن است پذیرش هر دو گواهی یا الزامات دیگری نیز مطرح باشد.

### ۳. نصب نادرست گلند کابل

در تجهیزات دارای حفاظت Ex، گلند کابل بخشی از سیستم حفاظتی محسوب می‌ شود و نباید صرفا بر اساس سایز رزوه انتخاب شود. استفاده از گلند نامناسب یا بستن نادرست آن می‌ تواند حفاظت محفظه را مختل کند؛ بنابراین نوع گلند، سایز کابل و روش نصب باید با گواهی تجهیز و دستورالعمل سازنده مطابقت داشته باشد.

### ۴. انتخاب شیر بدون بررسی طبقه‌بندی منطقه خطرناک

انتخاب بر اساس تجربه پروژه‌ های قبلی، بدون بررسی Zone، گروه گاز و سطح حفاظت موردنیاز، می‌ تواند باعث استفاده از تجهیز نامتناسب شود. پیش از خرید باید مشخصات طبقه‌ بندی منطقه و الزامات فنی محل نصب بررسی شود.

### ۵. خرید بر اساس شباهت ظاهری قطعه

دو شیر ممکن است از نظر شکل ظاهری مشابه باشند، اما از نظر پارت‌ نامبر، کلاس حفاظتی، گواهی یا مشخصات الکتریکی تفاوت داشته باشند. بنابراین پیش از سفارش باید کد دقیق محصول، پلاک مشخصات و مستندات رسمی سازنده با نیاز پروژه تطبیق داده شود.

## جمع‌ بندی

انتخاب شیر برقی ضد انفجار آسکو تنها به مقایسه قیمت یا ظاهر محصول محدود نمی‌ شود و باید بر اساس منطقه خطرناک واقعی سایت، نوع گاز یا گرد و غبار موجود و تاییدیه‌ های رسمی محصول انجام شود. برای اطلاعات فنی کامل‌ تر می‌ توانید به کاتالوگ مهندسی رسمی آسکو مراجعه کنید و برای انتخاب مدل مناسب، مشخصات فرآیند خود شامل نوع سیال، دما، فشار و منطقه خطرناک را برای تجهیز صنعت ارسال کنید تا کارشناسان فنی مدل درست را پیشنهاد دهند. برای مشاهده مدل‌ های موجود و [خرید شیر برقی](https://tajhiz-sanat.com/product-category/پایپینگ/شیرآلات/شیرهای-برقی/) نیز می‌ توانید با کارشناسان تجهیز صنعت در ارتباط باشید.

## سوالات متداول

**تفاوت Ex d و Ex ia در شیر برقی آسکو چیست؟****
** Ex d با محفظه‌ ای محکم جرقه احتمالی را داخل خودش محبوس می‌ کند، در حالی که Ex ia اصلا اجازه نمی‌ دهد انرژی کافی برای ایجاد جرقه در مدار وجود داشته باشد.

**آیا شیر ضد انفجار آسکو دارای گواهی IECEx هم هست؟****
** بسیاری از مدل‌ های آسکو علاوه بر ATEX دارای گواهی IECEx هم هستند، اما این موضوع باید برای هر مدل به‌ طور جداگانه از مستندات فنی همان محصول بررسی شود.